Sabinov i okolice

Pierwsza pisemna wzmianka o Sabinowie jako dobrze rozwiniętej wsi królewskiej pochodzi z 1248 roku. Jej mieszkańcy zajmowali się głównie rolnictwem, dopiero później zaczęło rozwijać się rzemiosło. Ważnym kamieniem milowym w jej dalszym rozwoju był dzień 28 stycznia 1299 r., kiedy to król węgierski Andrzej III nadał jej, wraz z Preszowem i Wielkim Szaryszem, prawa spiskie - prawo wyboru burgomistrza i proboszcza, prawo do sprawowania sądów, polowań i rybołówstwa, zwolnienie z podatków, opłat drogowych, ceł i służby wojskowej. Od tego dnia status prawny Sabinova zmienił się i stał się miastem. W 1405 r. Sabinov stał się wolnym miastem królewskim, co przyniosło mu szereg innych przywilejów. Rozwijało się rzemiosło i kwitł handel. Pod koniec XV wieku, Sabinov członkowie Pentopolitana - związek pięciu wschodniosłowackich miast, do których należały także Koszyce, Preszów, Bardejów i Lewocza. Okres od XVI do XVIII wieku charakteryzował się rozkwitem miasta, a później jego upadkiem gospodarczym. W XIX wieku Sabinov był małym prowincjonalnym miastem ze słabo rozwiniętą produkcją przemysłową. Nawet w latach I. Rozwój gospodarczy Sabinowa nadal pozostawał w tyle. Wśród większych przedsiębiorstw był tartak, garbarnia i fabryka konserw. Ludność zajmowała się głównie rolnictwem, które było na niskim poziomie. Rozwój Sabinova, z typowym średniowiecznym rynkiem w kształcie soczewicy, rozpoczął się od przebudowy pierwotnej osady chłopskiej. Najstarsze zachowane budynki pochodzą z końca XIV wieku. Najważniejszym i jednocześnie najstarszym zabytkiem architektonicznym jest Gotycki kościół poświęcony świętemu Janowi Chrzcicielowi. Pierwotny kościół spłonął doszczętnie w 1461 roku, ogień stopił nawet dzwony. W latach 1484-1518 kościół został odbudowany w stylu późnogotyckim, a wystrój wnętrza kościoła jest gotycki, renesansowy i barokowy. Najcenniejszy jest ołtarz główny, którego oryginał znajduje się w Muzeum Narodowym w Budapeszcie i pochodzi z warsztatu mistrza Pawła z Lewoczy. Kościół był wielokrotnie uszkadzany przez pożary. Ostatnich poważnych modyfikacji dokonano w latach 1938-1939, a ołtarz główny zrekonstruowano w latach 70. XX wieku. W 1992 roku przeprowadzono całkowitą rekonstrukcję zewnętrzną. Dzwonnica kościoła, należąca do tak zwanego renesansu wschodniosłowackiego, została ukończona w 1657 roku; dzwon pochodzi z 1470 roku. Kolejną dominantą budowlaną historycznego centrum miasta jest dawne liceum zbudowany w stylu renesansowym w 1530 roku, przebudowany w XVIII wieku. Panoramę zabudowy Sabinova uzupełniają greckokatolicki, dwa ewangelickie kościoły i prawosławna cerkiew zbudowane na obrzeżach historycznego centrum. Sabinov był zamieszkiwany wyłącznie przez Słowaków do połowy XIII wieku, kiedy to osiedlili się tu niemieccy imigranci. Dane z XIV-XVI w., kiedy obie narodowości miały własne kościoły protestanckie i kaznodziejów, świadczą o liczbie nowych osadników. W czasach reformacji Sabinov słynął z edukacji, a kilku znakomitych nauczycieli stosowało najnowocześniejsze metody nauczania. Od października 1740 r. w Sabinowie istniało gimnazjum pijarskie, które w 1784 r. przeniosło się do własnego budynku, dzisiejszego muzeum. W latach 1867-1877 w mieście mieszkał wraz z bratem Bohuš Nosák-Nezabudov, wybitny szturowski uczony; pracował tu również postępowy nauczyciel Samuel Fábry oraz słowacki poeta Ján Cuker. W okresie po I wojnie światowej działali artyści sztuk wizualnych Bandy Cirbus i Ernest Stenhura oraz pisarze Jolana Cirbusová i Anton Prídavok. Później w mieście powstały różne kółka i organizacje kulturalne. W latach 1922-1924 z powodzeniem działało kółko teatralne Palárik pod kierownictwem Janko Borodáča, który pracował w Sabinovie jako nauczyciel. Życie miasta, podobnie jak całej Europy, zostało naznaczone w pierwszej połowie tego stulecia światowym kryzysem gospodarczym, który doprowadził do II wojny światowej. Trudy II wojny światowej mocno dotknęły również mieszkańców Sabinowa. Większość żydowskich mieszkańców, których w tym czasie było wielu w Sabinovie, została wywieziona do niesławnych obozów koncentracyjnych, z których niewielu wróciło. W styczniu 1945 r. miasto zostało wyzwolone dzięki szybkiemu postępowi wojsk Armii Czerwonej na zachód od Dukli przez Preszów i Bardejów. Obecny Sabinov jest perspektywicznym miastem z ponad 12 tysiącami mieszkańców, którzy znajdują tu wszystkie niezbędne udogodnienia i usługi. Bogate życie kulturalne miasta rozwija Centrum Kulturalno-Społeczne. Jego zespół folklorystyczny Sabinovčan, uczestnik kilku zagranicznych festiwali, zespół dziecięcy Sabiník i orkiestra dęta Sabinka reprezentują Sabinov daleko poza granicami miasta. Wrażliwość estetyczną i edukację artystyczną młodzieży rozwija Podstawowa Szkoła Artystyczna z kilkoma oddziałami. Odwiedzający Sabinov mogą wybrać się na spacer po historycznym centrum miasta - rynku i romantycznych bocznych uliczkach, gdzie znajdują się bastiony i mury dawnych fortyfikacji miasta, podkreślające jego średniowieczną świetność, co jest niezwykłym przeżyciem. Bardzo przyjemne są spacery do Parku Leśnego Švabľovka, gdzie kiedyś leczono choroby reumatyczne i skórne. Dla miłośników pieszych wędrówek przygotowano oznakowane szlaki w okolicznych górach Čergov i Bachureň z piękną przyrodą i ruinami zamku Hanigov. Najważniejszy ośrodek rekreacyjny Drienica - Lysá znajduje się w pobliżu miasta i służy również miłośnikom zimowych wędrówek i narciarstwa. W 2016 r. miasto otrzymało nagrodę za inicjatywę w kwestiach żydowskich.