Dworek "Ringov" Pečovská Nová Ves

Pierwsza wzmianka o miejscowości Pečovská Nová Ves pochodzi z 1319 roku (Wyfalu). Ta ważna historycznie miejscowość już w średniowieczu była siedzibą szlachty, jednak dopiero na początku nowożytności stała się centrum majątku ziemskiego, co spowodowało konieczność budowy rezydencji ziemskiej. Do roku 1322 była własnością królewską, następnie wraz z okolicami należała do szlachcica Mičko, który zbudował swoją rezydencję wysoko w górach Czergow. Dzięki małżeństwom do Pečovskiej Nowej Wsi przybyły kolejne rody, które zamieszkiwały zamki i dwory w tej miejscowości, czy to ród Péchy, Mariássy, czy Bornemisza.

To właśnie dzięki nim Pečovská Nová Ves obfituje w zabytki i obiekty historyczne. Oprócz barokowego kościoła, klasycystycznej synagogi czy kaplicy zachowało się tu ponad 10 rezydencji i dworów, z którym na Słowacji mogą rywalizować tylko gminy Liptowski Jan i Brezowica. Taka koncentracja zabytków jest wyjątkowa dla obszarów wiejskich.

W 1556 r. rodzina Péchy nabyła wspomniany zamek i majątek terytorialny, ale nie wybrała starego i zniszczonego zamku znanego jako Ujvár na swoją rezydencję, ale postanowiła zbudować wygodniejszą rezydencję w niższej pozycji, która została zabezpieczona jako zamek nizinny.

Ufortyfikowana rezydencja szlachecka została zbudowana na lewobrzeżnym tarasie rzeki Torysa (361 m n.p.m.), gdzie teren opada na południe do doliny rzeki Torysa i na zachód do doliny rzeki Ľutinka. Jest to stosunkowo ważne miejsce w dolinie z dobrym widokiem na dużą część doliny Toryska, która była również trasą ważnej drogi wiejskiej.

Wygląd zamku

Obiekt pełniący głównie funkcję mieszkalną został zatem odpowiednio zlokalizowany. Przypuszcza się, że dwór miał w pewnym stopniu chronić pobliskie Zamek Hanig, dlatego też wybudowano na nim strzelnice. A zamki z strzelnicami były na Słowacji rzeczywiście rzadkością. Budynek znany później jako "zamek Ringów" powstał najprawdopodobniej w latach 1556–1563. W akcie darowizny z 1556 r. ani w jej potwierdzeniach nie ma o tym wzmianki, co oznacza, że wcześniej obiekt ten nie istniał, a jest bardzo mało prawdopodobne, aby został zbudowany przez poprzednich właścicieli wsi (rodzina Tarczay), ponieważ tak znacząca kamienna budowla z pewnością zostałaby odnotowana w akcie darowizny. Na drewnianej belce stropu dworu zachował się napis z datą 20. 6. 1649. O budowie w drugiej połowie XVI wieku świadczą również detale architektoniczne - zaokrąglone profile większości okładzin otworów dworu, które są typowe dla przejścia od gotyku do renesansu.

Rezydencja szlachecka stanowiła zwartą budowlę, w której do nieregularnego planu wkomponowano wysoką wieżę w kształcie prostopadłościanu, a także pałac mieszkalny z mniejszym skrzydłem przy północno-wschodnim narożniku. Większość ścian tego skrzydła nie była jednak wykonana z kamienia, jak reszta budowli, lecz wyłącznie z drewnianych belek. W grubych murach obiektu znajdowało się więcej strzelnic niż otworów okiennych, a jeszcze mniej wejść. Wejście do budynku znajdowało się od strony południowej, a czasami być może również od strony zachodniej. Na fasadzie zachodniej i południowej znajdowały się po około cztery okna z profilowanymi renesansowymi ościeżami, fasada północna miała tylko dwa, a fasada wschodnia nie miała żadnych okien. Na fasadach zdecydowanie przeważały różne rodzaje strzelnic, łącznie do 27 (szczelina, klucz, noga). Znajdowały się one głównie na wyższych kondygnacjach i były strategicznie rozmieszczone oraz skierowane tak, aby zapewnić jak najskuteczniejszą obronę. 

Do dziś zachowała się potężna wieża narożna, w której można obejrzeć wspomniane pomieszczenia strzelnicze. W poszczególnych pomieszczeniach zachowały się kamienne renesansowe drzwi, renesansowe wzory sztukatorskie na sklepieniach oraz barokowy kominek. Od XIX wieku dwór najwyraźniej nie pełnił już funkcji reprezentacyjnej siedziby rodu Péchy, a budynek był prawdopodobnie jedynie wynajmowany lub wykorzystywany do innych celów (np. gospodarczych).

Interesującą cechą tego dworu jest fakt, że jest to budynek Typ irlandzki, który nie ma odpowiednika na Słowacji. Cenne są nie tylko detale z okresu wczesnego renesansu, ale przede wszystkim sama budowla jako całość, ponieważ jest to u nas bardzo rzadki typ zabudowy. Najbardziej zbliżonymi obiektami są zamki w Šimonovanach czy w nieistniejących już Parížovciach. 

Pierwotnie planowano, że budynek ten będzie miał charakter zamku nizinnego, dlatego otoczono go fosą. Można jednak powiedzieć, że jest to połączenie zamku i dworu. W bezpośrednim sąsiedztwie dworu zachowały się jeszcze (jak na wiejskie warunki, rzadko spotykane budowle) – mniejsze zabytkowe domy w zabudowie szeregowej, pochodzące najprawdopodobniej z XIX wieku, które służyły prawdopodobnie jako mieszkania dla służby. 

Pałac w Ringovie, choć jest stosunkowo mało znanym zabytkiem, ma znaczenie nie tylko regionalne, ale i ogólnosłowackie.

Ringo Manor jest częścią Šariš Castle Road.

Źródło: Gmina Pečovská Nová Ves (Pečovská Nová Ves – wędrówki po historii)
Źródło zdjęć: OOCR RŠ