Zamek w Kysacku, zwany również zamek Kysak, znajduje się nad gminą Kysak na wzgórzu Hrad, na wysokości około 498 metrów nad poziomem morza. Dziś pozostały po nim jedynie ruiny średniowiecznych fortyfikacji, które przypominają o jego dawnej roli. Zamek powstał prawdopodobnie pod koniec XIII wieku, a jego położenie wynikało przede wszystkim z potrzeby kontrolowania przejścia przez wąską dolinę rzeki Hornád.
Pierwsze pisemne wzmianki o zamku dotyczą majątków gałęzi rodu Abovców z Drienova. W źródłach zamek pojawia się również pod nazwą castrum Sumus, czyli zamek Drienov. W okresie średniowiecza był on powiązany majątkowo z rodami, które posiadały okoliczne majątki, przy czym sam zamek służył im jako ufortyfikowana siedziba, a jednocześnie jako strategiczny punkt nad rzeką Hornád.
Położenie i znaczenie strategiczne
Wybór lokalizacji nie był przypadkowy. Zamek wznosił się na długim i wąskim skalistym grzbiecie, który zapewniał naturalną ochronę, a jednocześnie umożliwiał kontrolowanie okolicznych terenów. Jego położenie było korzystne przede wszystkim z punktu widzenia obrony, ponieważ z zamku można było obserwować ruch w dolinie Hornádu oraz szlaki komunikacyjne w szerszej okolicy. Obronę uzupełniały wały i fosy.
Ograniczona przestrzeń skalistego grzbietu wpłynęła również na sam wygląd zamku. Teren zamkowy nie był rozległy, a poszczególne obiekty zostały dostosowane do ukształtowania terenu. Na podstawie zachowanych pozostałości można stwierdzić, że na terenie zamku znajdowały się części obronne i mieszkalne. Charakterystycznymi elementami były zachodnia wieża cylindryczna oraz wschodnia wieża pryzmatyczna, która była połączona z częścią mieszkalną zamku.
Zamek i ród Abovów
Zamek był związany przede wszystkim z gałęzią z Drienów znaczącego rodu szlacheckiego Abowców. W XIV i XV wieku pojawia się on w źródłach pisanych w kontekście podziału majątku i zarządzania okolicznym majątkiem ziemskim. W tym okresie Kysak stanowił część terytorium podlegającego zarządowi majątku zamkowego.
Z zamkiem wiąże się również legenda o królu węgierskim Macieju Korwinie. Zgodnie z lokalnymi materiałami historycznymi i tradycją często polował w tym miejscu. Związek ten należy jednak raczej do tradycyjnego wizerunku zamku niż do jego jednoznacznie udokumentowanej historii budowlanej lub politycznej.
Zanik i stopniowa degradacja
Dokładna data upadku zamku w Kysacku nie jest znana. Jego znaczenie zaczęło stopniowo malać, zwłaszcza w drugiej połowie XV wieku. Po wygaśnięciu linii drienowskiej rodu Abowców zamek stał się własnością królewską i stopniowo tracił swoje pierwotne przeznaczenie. Według dostępnych źródeł na początku XVI wieku był już niezamieszkany i stopniowo zamieniał się w ruiny.
Do jego upadku przyczynił się również fakt, że nowi właściciele okolicznych majątków posiadali własne rezydencje, a zamek nie stanowił już dla nich tak ważnego ośrodka mieszkalnego. W wyniku stopniowego niszczenia jego mury popadały w ruinę i do dziś zachowały się jedynie pozostałości terenowe i budowlane.
Badania archeologiczne
Pozostałości zamku były przedmiotem badań archeologicznych, które przeprowadzono w latach 1991–1993. Podczas badań odkryto fragmenty ceramiki i metalu. Znaleziska zostały profesjonalnie zakonserwowane i zaprezentowane na specjalistycznych wystawach. Badania pomogły lepiej udokumentować istnienie i rozwój architektoniczny zamku.
Dzisiaj na wzgórzu zamkowym można dostrzec zarysy pierwotnych umocnień i części mieszkalnych. Chociaż zachowane pozostałości nie pozwalają na pełną rekonstrukcję pierwotnego wyglądu zamku, to podczas wizyty na miejscu można zidentyfikować jego podstawowy układ.
Zamek jako atrakcja turystyczna
Zamek w Kysaku jest dziś przede wszystkim celem łatwych wycieczek turystycznych i wypraw na łono natury. Do jego ruin prowadzą leśne drogi i ścieżki z miejscowości Kysak. Wspinaczka pozwala połączyć zwiedzanie zabytku z spacerem po okolicy.
Ciekawe jest również położenie zamku w szerszym otoczeniu przyrodniczym Góry Czarnej. Z okolicznych wzniesień rozciąga się widok na dolinę Hornadu i okoliczne wzgórza. Zamek w Kysaku stanowi zatem miejsce, w którym historia średniowiecznej siedziby łączy się z naturalnym charakterem krajobrazu w okolicy Kysaku.
Zamek Kysak jest częścią Šariš Castle Road
Źródło: OOCR RŠ
Źródło zdjęć: OOCR RŠ
Mapa
Galeria
Informacje
Wędrówka na zamek w Kysaku rozpoczyna się bezpośrednio w miejscowości Kysak. Z miejscowości prowadzi szlak turystyczny w kierunku wzgórza Hrad, na którym znajdują się pozostałości dawnego zamku. Trasa biegnie przez las i stopniowo pnie się w górę w kierunku kompleksu zamkowego.
Jest to trasa o stopniu trudności od łatwego do umiarkowanego, odpowiednia zarówno dla turystów, jak i rodzin z starszymi dziećmi. Trasa przebiega głównie leśną ścieżką i po nieutwardzonym terenie, dlatego zaleca się założenie solidnego obuwia turystycznego. Po deszczu ścieżka może być błotnista i śliska.
Sama wędrówka z Kysaku do ruin zajmuje około 30–45 minut, w zależności od wybranej trasy i tempa. Wizytę tę można potraktować jako krótszy spacer lub połączyć z dalszą wędrówką po okolicy Kysaku i Czarnej Góry.
Teren zamku jest ogólnodostępny, a wstęp jest bezpłatny. Na miejscu nie ma kasy biletowej ani regularnych wycieczek z przewodnikiem. Odwiedzając to miejsce, należy liczyć się z tym, że są to ruiny położone w otoczeniu przyrody, bez rozbudowanej infrastruktury turystycznej.
