Marzysz o egzotyce, dobrym jedzeniu, zabytkach tylko dla siebie i miłym towarzystwie? Nie musisz jechać daleko, bo to wszystko jest bliżej, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Być może wakacje w Dubaju wyglądają stylowo na Instagramie, ale wakacje w Šariš to zupełnie inna bajka!
To skrzyżowanie kultur, religii i języków jest samo w sobie egzotyczne. Jeśli dodasz do tego najsmaczniejsze jedzenie, jak u babci, grupę przyjaciół oraz prywatne widoki w ciszy i bez tłumów, Dubaj z łatwością zmieści się w kieszeni. A wszystko to na wyciągnięcie ręki – w końcu Šariš to przecież nasz “bliski wschód”.
Zainspiruj się wskazówkami dziadka Igora i wyrusz śladami kręcenia naszych nowych filmów, które są częścią rebranding z okazji 10. rocznicy powstania OOCR Región Šariš. Trasa łączy w sobie piękno i wyjątkowość przyrody, języka oraz kultury regionu Šariš.
Mały Raj Słowacki
Zaczynamy w miejscu, które jest “rajem w regionie Šariš” bez tłumów, na łonie natury i bez kolejek. Żadnego czekania ani przepychanek na szlaku turystycznym, tylko prywatna trasa Kanionem Lačnovskim, którą rozpoczynamy w miejscowości Lipovce. Niedaleko bramy wejściowej do kanionu znajdują się jeziorka, od których wyruszycie na 2-kilometrową trasę otoczoną stromymi zboczami i kamiennymi ścianami z dziwacznymi formacjami, które towarzyszą wędrówce na całej jej długości. Do najbardziej znanych należą: 60-metrowy Filar Mojżesza, Kamienna Baba, skalne oko Vrátnica oraz Komin.
Po drugiej stronie wąwozu znajduje się osada Lačnov – strefa zabytkowa architektury ludowej, pełna cennych drewnianych i murowanych zabytków architektury ludowej, tradycyjnej kultury i stylu życia regionu Šariš. Wzdłuż głównej drogi kierujemy się z powrotem do Lipoviec, ale po drodze sprawdzamy anomalię grawitacyjną, w wyniku której woda płynie pod górę – jest to jednak tylko złudzenie optyczne. Kilka metrów dalej dostrzeżecie bramę wejściową do jaskinie Zlá diera, która powstała dzięki wapieniom i dolomitom. Jaskinia ta jest jedyną znaną i udostępnioną jaskinią na terenie powiatu prešowskiego, a prowadzi do niej ścieżka biegnąca przez łąkę i las.
W drodze powrotnej warto zatrzymać się przy punkcie widokowym „Srdiečko” – stalowym mostku osadzonym na dwóch skalnych urwiskach, z którego rozciąga się widok na dolinę potoku Lipovský. Idziemy dalej główną drogą aż do skrzyżowania z Zamek Lipov. Chociaż z zamku zachowały się już tylko fragmenty, nadal jest to interesujący obiekt z zachowanymi pozostałościami murów zamkowych, a ponadto położonym w atrakcyjnym otoczeniu ostrego, skalistego grzbietu, z ładnym skalnym punktem widokowym i widokiem na wąwóz Lačnovská. Z zamku wrócimy na parking i udamy się do kolejnego przystanku.
Centrum Tradycji w regionie Šariš – Krivany
Przeniesiemy się do malowniczej wsi Krivany w regionie Šariš, która dzięki swojej bogatej historii skrywa aż kilka skarbów. Pierwszym z nich jest Centrum Kultury Ludowej w Krivanach, w którym wystawione są eksponaty z kolekcji przedstawiające tradycję ludową malowniczego regionu Šariš.
Nieodłączną częścią kompleksu jest drewniany amfiteatr z zadaszoną sceną, gdzie co roku odbywa się Festiwal Folkloru Górnego Torysu. Centrum jest ogólnodostępne, jednak warto wcześniej skontaktować się telefonicznie z urzędem gminy.
Znacząca postać to pochodzący stąd, Ján Lazorík - nauczyciel stosujący osobliwe metody pedagogiczne oraz zwolennik reformy języka słowackiego (na rzecz zniesienia litery „ypsilon”), działacz oświatowy, botanik i sadownik zakładający stacje hodowlane zajmujące się naukami przyrodniczymi, a przede wszystkim folklorysta, etnograf, kolekcjoner i obrońca kultury duchowej i materialnej ludności głównie północno-wschodniej Słowacji, zwolennik zachowania dialektu szarišskiego.
W Krivanach znajdowało się od 11 do 12 dworów szlacheckich, 11 większych zamków rodu Dessewffy oraz od 3 do 4 drewnianych rezydencji ziemiańskich. Jednym z zabytków kultury we wsi Krivany jest renesansowy jednopiętrowy dwór z pierwszej połowy XVII wieku. Na dziedzińcu zamku znajdowały się stajnie, powozownie i budynki gospodarcze; do dziś zachowały się spichlerz i dwór. W pałacu trwają prace renowacyjne, ale ogród za pałacem jest dostępny dla zwiedzających. Znajdziecie tu altanę oraz sad owocowy z oryginalnymi i nowymi odmianami drzew, które wyhodował Ján Lazorík.
Po odkryciu wszystkich skarbów miejscowości Krivany udajemy się do malowniczej rusyńskiej miejscowości Čirč.
Gmina rusyńska Čirč
Circz to rusyńska wieś położona na północy regionu Szariš, o czym świadczy również dwujęzyczny napis przy wjeździe do miejscowości. W XV wieku wieś była średniej wielkości osadą, którą następnie stopniowo zasiedlała ludność rusyńska. Kultura rusyńska i tradycja greckokatolicka są w tej wsi wyraźnie obecne do dziś.
Čirč to jedno z doskonałych miejsc, z których można wyruszyć na Minčol. Miejscowość leży u północno-zachodniego podnóża Čergova, a właśnie z Čirča prowadzi jedna z najlepszych tras na Minčol (1 157 m n.p.m.), najwyższy szczyt tej części pasma górskiego. Okolice nad Čirčem są ponadto rajem dla miłośników borówek, żurawiny i grzybów. Na grzbietach Minčola, Malého Minčola i Krížneho vrchu znajdują się rozległe górskie łąki oraz zarośla żurawiny i borówek. W sprzyjających latach lokalne lasy bukowe są również popularne wśród grzybiarzy. Na Minčol z Čirča można dostać się zarówno samochodem, jak i rowerem; można zaparkować na łące pod lasem (przy ostatnim domu) i kontynuować wędrówkę pieszo lub rowerem po asfaltowej trasie rowerowej. Oznakowanym leśnym szlakiem można dotrzeć aż na Čergovský Minčol, skąd rozciągają się piękne widoki na całą okolicę.
Śladami i piękna regionu Šariš
Podążając śladami dziadka Igora, przekonujemy się, że wcale nie musimy jechać na drugi koniec świata, by przeżyć coś niezwykłego. Nie musimy błąkać się po odległych krainach, skoro mamy w domu atrakcje bez kolejek, widoki bez tłumów, wspaniałych ludzi, jedzenie „na oszałamienie“ i miejsca, które wciąż potrafią zaskoczyć. Wystarczy przejechać kilka kilometrów, a znajdziecie się w zupełnie innym świecie – raz wśród skał kanionu Lačnovskiego, potem wśród skarbów kultury ludowej regionu Šariš, w rusyńskiej wsi lub wysoko na grzbiecie Čergova. A egzotyka? Tę też mamy u siebie. Na jednej trasie usłyszysz zarówno dialekt szaryski, jak i rusyński, poznasz nowe słowa, zwyczaje i tradycje, skosztujesz lokalnych przysmaków i spotkasz ludzi, którzy opowiedzą ci o swoim regionie więcej niż jakikolwiek przewodnik turystyczny. Bez lotnisk, przesiadek i tłoku przy najsłynniejszych atrakcjach. Czasami wystarczy bowiem dobrze rozejrzeć się wokół siebie, by przekonać się, że wszystko, po co podróżujemy setki czy tysiące kilometrów, możemy znaleźć w nieco innej postaci również u siebie – na Szariżu.
A jeśli wciąż się wahacie, gdzie wybrać się w najbliższej przyszłości, być może najlepszą radę udzieli wam sam Ján Lazorík: „Najpierw poznajcie swoją ojczyznę, a dopiero potem jakieś San Francisco“.“
Źródło: OOCR RŠ
Źródło zdjęć: OOCR RŠ
