Dworek "Kornheizer" Pečovská Nová Ves

Pierwsza wzmianka o miejscowości Pečovská Nová Ves pochodzi z 1319 r. (Wyfalu). Ta ważna historycznie miejscowość już w średniowieczu była siedzibą szlachty, jednak dopiero na początku nowożytności stała się centrum majątku ziemskiego, co spowodowało konieczność budowy rezydencji ziemskiej. Do roku 1322 była własnością królewską, następnie wraz z okolicami należała do szlachcica Mičko, który zbudował swoją rezydencję wysoko w górach Czergow. Dzięki małżeństwom do Pečovskiej Nowej Wsi przybyły kolejne rody, które zamieszkiwały zamki i dwory we wsi, czy to ród Péchy, Mariássy, czy Bornemisza. To właśnie dzięki nim Pečovská Nová Ves jest niezwykle bogata w zabytki i obiekty historyczne. Oprócz barokowego kościoła, klasycystycznej synagogi czy kaplicy zachowało się tu ponad 10 rezydencji i dworów, z którym na Słowacji mogą rywalizować tylko gminy Liptowski Jan i Brezovica. Taka koncentracja zabytków jest wyjątkowa dla obszarów wiejskich

Jednym z największych dworów w miejscowości Pečovská Nová Ves jest tzw. Koneiser Pałac (Kornhaizerów), znany we wsi pod imieniem ostatniego właściciela – Żyda Adolfa Kornhaisera (w języku ludowym „koneiser“).

Historia zamku

Pałac (przed nacjonalizacją) nie był dotychczas przedmiotem żadnych badań, dlatego datowanie jego budowy jest dość trudne. Oczywiste jest, że obecny pałac posiada starszy rdzeń, który stanowiła budowla o planie prostokąta z dwiema zaokrąglonymi wieżami narożnymi i pochodzi z początku XVII wieku. 

O budowie dworu (już w XVII wieku) świadczą, oprócz jego układu, liczne detale architektoniczne: renesansowe sklepienia w piwnicy oraz kamienne murze w części naziemnej o regularnym ułożeniu. Biorąc pod uwagę, że kolejne wyraźne przebudowy tej części można datować na okres baroku, prawdopodobne jest, że pierwotna budowla pochodziła co najmniej z późnego renesansu. Dwuwieżowy, parterowy późnorenesansowy dwór został następnie przed rokiem 1755 przebudowany w stylu barokowym. O tym etapie budowlanym świadczy nie tylko duża liczba elementów z tego okresu, ale przede wszystkim data na zwieńczeniu portalu (obecnie zamurowanego). W pierwszej połowie XIX wieku do jego północno-zachodniego narożnika dobudowano skrzydło w stylu klasycystycznym. 

Inicjatorzy budowy pałacu – Rodzina Pečiovów, byli właścicielami tej posiadłości aż do początku XX wieku. Ostatnim właścicielem całej posiadłości był Żyd Adolf Kornhaiser, który nabył ją od spadkobierców ostatniego właściciela z rodu Peči – Ladislava. Wśród ludu dwór ten nazywano po nazwisku Kornhaisera, aby odróżnić go od pobliskiego dworu Ringów. 

Znany jest również stan budynku po 1918 roku: z zewnątrz zachował swój pierwotny wygląd (najprawdopodobniej od dłuższego czasu nie był remontowany), a wewnątrz został przebudowany i podzielony na wiele małych mieszkań. Bezpośrednie otoczenie dworu w okresie międzywojennym należało do właścicieli pochodzenia żydowskiego – Kaufera i Karpa, którzy utracili majątek w okresie istnienia Państwa Słowackiego. 

W latach 50. XX wieku budynek został podzielony między kilku właścicieli, a w latach 60. i 70. był remontowany. Przed tą nieodpowiednią przebudową do dworu należał park, ogrodzenie, posiadał on zabytkowe drzwi oraz liczne freski; jego duża sala była wykorzystywana przez gminę jako sala taneczna. Oprócz zamurowania i usunięcia wielu detali architektonicznych do cylindrycznych wież narożnych dobudowano kolejne murowane obiekty. Pod pierwotnym renesansowym dworem o prostokątnym kształcie znajduje się również pierwotna piwnica. Poszczególne pomieszczenia piwnicy są pokryte sklepieniami beczkowymi z lunetowymi wycięciami. Trzon parteru najstarszej części pałacu stanowi konstrukcyjny podłużny dwuskrzydłowy układ (zachodni i wschodni) z dwiema cylindrycznymi wieżami na narożnikach północno-wschodnim i południowo-wschodnim. Znaczna część pomieszczeń posiada wprawdzie nowoczesne stropy, jednak zostały one jedynie obniżone, a nad nimi zachowały się sklepienia pruskie. W części wschodniej znajduje się przestronna sala z dwoma polami sklepienia pruskiego z pasami sklepieniowymi. Oba pola sklepienia są ozdobione ornamentami sztukatorskimi (owalne ramy sztukatorskie z 5-stopniową sztukatorową listwą łukowatą na zewnętrznym obwodzie). Również pierwotne wieże narożne posiadają sklepienia dodatkowe – czeskie płaskie sklepienia z dekoracją sztukatorską na szczycie.

Kornhaizer Manor jest częścią Šariš Castle Road.

Źródło: Gmina Pečovská Nová Ves (Pečovská Nová Ves – wędrówki po historii)
Źródło zdjęć: OOCR RŠ