Okoliczności powstania zamku nie są jasne. Jedna z teorii głosi, że jego powstanie związane jest z królewskimi polowaniami z sokołami. Inną możliwością jest związek powstania zamku z najazdem tatarskim. Okres po najeździe tatarskim, czyli po 1241 r., to rozkwit budowy kamiennych zamków, zwłaszcza w niedostępnym terenie. Zamek Sokole, ze swoją typologią, układem i poziomem architektonicznym, należy do zamków zbudowanych w drugiej połowie XIII wieku. Ponieważ jest ukryty wysoko w górach, w gęstym lesie, strategiczna lokalizacja nie wchodzi w rachubę. Miał raczej charakter schronienia nie tylko dla miejscowych właścicieli ziemskich, ale także dla licznej ludności w przypadku nagłego powrotu wojsk mongolskich (taki charakter miały również zamki w Obišovcach, Skáros i Slanské vrchy).
Pierwsza pisemna wzmianka o zamku znaleziona do tej pory znajduje się w dokumencie z 1299 roku i w rewersie rodziny Omodei z 1311 roku, w którym jest on wymieniony jako jeden z zamków granicznych w górach Czarnogóry.
W 1405 roku król Zygmunt ogłosił zamek królewskim. Statut z 1423 roku stwierdza, że król Zygmunt podarował zamek Matúšowi i Imrichowi z Pavlovic. Zamek (znajdujący się wówczas w Šarišskiej stoicy) przekazał im wraz ze wszystkimi akcesoriami (z wyjątkiem wsi Kavečany, którą przekazał Koszycom). Do zamku Sokole należały wsie Sokole (Zakolya), Kostoľany nad Hornádom (Zenthestwan), Malá Vieska (Wyfalu), Tepličany (Tapilczan), Rokycany (Berky), Biskád (Bykzad), wymarła wieś o nieznanej lokalizacji, Ružín (Rwsynch), Malá Lodina (Felsew Landa) i Veľká Lodina (również Landa). Według tego aktu z 1423 r. zarówno zamek, jak i wieś Sokole miały również znaczenie handlowe. We wsi płacono myto za drewno - tratwy pływające po Hornadzie.
Następnie król Zygmunt podarował zamek miastu Koszyce w 1429 roku. Warunkiem darowizny było zawalenie się zamku. Najprawdopodobniej został więc spalony i częściowo zburzony, aby uniemożliwić schronienie się w nim np. grupom rozbójników. W 1440 r. zamek jest już wzmiankowany jako ruina.
Na podstawie znalezionych szczątków można stwierdzić, że był to mały zamek, który posiadał wieżę strażniczą i pałac zamkowy. Na dziedzińcu wyraźnie widoczna jest średniowieczna studnia. Prawdopodobnie zamieszkiwali go sokolnicy, którzy oswajali i hodowali sokoły na królewskie polowania. Obecnie sokołowski zamek przypomina jedynie niepozorny wał z fosą i torsem z drobnych kamieni. Fosa zamkowa jest najbardziej niezwykłą pozostałością.
Pod zamkiem znajduje się Jaskinia Zamkowa o długości około 27 metrów. Jaskinia leży na północno-wschodnim zboczu około 10 do 12 metrów poniżej zamku. Jest to połączenie sztucznego tunelu i jaskini. Jaskinia zamkowa jest prawdopodobnie w dużej mierze sztucznie wyciętym przejściem, kierującym się mniej więcej do środka zamku, pod wieżą. Prawdopodobnie służyła jako piwnica. Zimą jest domem dla nietoperzy.
Obecnie zamkiem i jaskinią piwniczną opiekują się Gmina Sokole i Stowarzyszenie Obywatelskie Dedinka, którzy wspólnie zbudowali ścieżkę przyrodniczą prowadzącą ze wsi Sokole.
Fot: VKA, FB Zamek Sokół
Galeria
