Pałac biskupi greckokatolicki w Preszowie należy do znaczących zabytków przy ulicy Hlavnej. Znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie Katedry św. Jana Chrzciciela i do dziś jest siedzibą greckokatolickiego arcybiskupstwa w Preszowie. Jego historia jest ściśle związana z powstaniem samodzielnego greckokatolickiego biskupstwa w Preszowie oraz z rozwojem Kościoła greckokatolickiego na Słowacji.
Od klasztoru do rezydencji biskupiej
Historia tego obiektu sięga dawnego klasztoru braci mniejszych. Powstał on w wyniku przebudowy starszego miejskiego szpitala i przytułku dla ubogich, który minoryci przejęli w 1673 roku. Ich działalność w Prešowie zakończyło rozporządzenie cesarza Józefa II z 1787 roku, na mocy którego klasztor został zlikwidowany.
Po upadku klasztoru budynek zyskał nowe przeznaczenie. W 1791 roku siedzibę wikariatu greckokatolickiego przeniesiono z Koszyc do Preszowa i umieszczono właśnie w pomieszczeniach dawnego klasztoru minoritów. W ten sposób rozpoczęła się jego ważna rola w historii greckokatolickiego Kościoła w Prešovie.
Powstanie diecezji prešowskiej
Znaczenie tego obiektu jeszcze bardziej wzrosło po utworzeniu greckokatolickiej diecezji w Prešovie w 1818 roku. Papież Pius VII ustanowił ją kanonicznie bullą Relata semper, która została uroczyście ogłoszona 22 września 1818 r. Zgodnie z postanowieniami buli rezydencja biskupia miała znajdować się w dawnej siedzibie wikariatu greckokatolickiego.
Pierwszym biskupem Prešova został Gregor Tarkovič. Po przybyciu do Prešova w 1821 roku przyczynił się do rozwoju podstawowych instytucji biskupich, zakładając kurię biskupią, bibliotekę i archiwum. To właśnie jego działalność odegrała kluczową rolę w budowaniu organizacyjnych i kulturowych podstaw nowej diecezji.
Wygląd pałacu z XIX wieku
Obecny wygląd budynku wynika przede wszystkim z szeroko zakrojonych prac budowlanych z 1848 roku, zainicjowanych przez drugiego biskupa prešowskiego, Józefa Gaganeca. W wyniku przebudowy powstał dwupiętrowy pałac o fasadzie w stylu klasycystycznym.
Charakterystycznym elementem obiektu jest kopuła centralna, która nadaje mu charakterystyczną sylwetkę. Nad głównym wejściem znajduje się trójkątny tympanon z historycznym napisem nawiązującym do roku 1848 oraz płaskorzeźbą herbu biskupstwa greckokatolickiego. Fasada łączy zatem reprezentacyjną architekturę XIX wieku z wyraźnym nawiązaniem do kościelnej funkcji budynku.
Pałac siedziby Kościoła greckokatolickiego
Pałac biskupi pozostawał związany z kierownictwem Kościoła greckokatolickiego w Preszowie również w późniejszych okresach. Obecnie znajduje się on przy ulicy Hlavná 1 w Preszowie i stanowi siedzibę greckokatolickiej archidiecezji preszowskiej. Od 2008 roku Preszów jest jednocześnie siedzibą greckokatolickiego metropolitalnego Kościoła sui iuris w Słowacji. Papież Benedykt XVI podniósł wówczas eparchię prešowską do rangi archieparchii, a Prešov stał się siedzibą metropolii.
Pałac stanowi dziś historyczne i urbanistyczne połączenie między ulicą Główną a kompleksem katedry św. Jana Chrzciciela. Dla odwiedzających Prešov jest on interesujący przede wszystkim jako część historycznego centrum miasta oraz miejsce, które dokumentuje ponad dwa stulecia rozwoju greckokatolickiej administracji kościelnej w mieście.
Spacerując główną ulicą, warto zwrócić uwagę przede wszystkim na jej klasycystycznej fasadzie, centralnej kopule, zabytkowemu tympanonowi i herbowi biskupiemu. Wraz z pobliską katedrą tworzy jedną z najbardziej charakterystycznych historycznych scenerii związanych z historią duchową Prešova.
Źródło: OOCR RŠ
Źródło zdjęć: OOCR RŠ
Mapa
Informacje
Greckokatolicki Pałac Biskupi znajduje się przy ulicy Hlavnej 1 w Prešowie, tuż obok katedry św. Jana Chrzciciela. Podczas spaceru po historycznym centrum miasta można podziwiać ten budynek przede wszystkim z zewnątrz, ponieważ obecnie mieści się w nim Greckokatolicka archidiecezja w Preszowie.
Dominującym elementem obiektu jest duża kopuła centralna. Nad głównym wejściem znajduje się zabytkowy tympanon z płaskorzeźbą przedstawiającą herb biskupstwa greckokatolickiego oraz napisem upamiętniającym przebudowę pałacu w 1848 roku.
Pałac stanowi interesujący punkt na trasie dla turystów, którzy zwiedzają Główna ulica i zabytki sakralne w Prešowie. Wizytę w tym miejscu można oczywiście połączyć z zwiedzaniem pobliskiej katedry i innych zabytkowych obiektów w centrum miasta.
Ponieważ jest to czynna siedziba arcybiskupstwa, regularne wycieczki z przewodnikiem po wnętrzach nie są standardową częścią wizyty. Aktualne możliwości wstępu lub ewentualne wydarzenia warto sprawdzić bezpośrednio w Archidiecezji greckokatolickiej.
