{"id":171,"date":"2020-10-14T08:27:47","date_gmt":"2020-10-14T07:27:47","guid":{"rendered":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/100-rokov-od-narodenia-etnologa-sarisanologa-jana-lazorika\/"},"modified":"2026-04-28T09:24:52","modified_gmt":"2026-04-28T08:24:52","slug":"100-rokov-od-narodenia-etnologa-sarisanologa-jana-lazorika","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/100-rokov-od-narodenia-etnologa-sarisanologa-jana-lazorika\/","title":{"rendered":"100 lat od narodzin etnologa \u201eSzaroszanologa\u201c Jana Lazorika"},"content":{"rendered":"

... \u201ca<\/em><\/strong>to w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki szacunkowi cz\u0142owiek m\u00f3g\u0142by odr\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 od zwierz\u0119cia....\u201c.\u201c<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ka\u017cdy nar\u00f3d ma swoich wielkich ludzi, kt\u00f3rzy przeszli do historii, a dzieci ucz\u0105 si\u0119 o nich w szko\u0142ach. Nie wszyscy z nich trafili do podr\u0119cznik\u00f3w. Niekt\u00f3rzy s\u0105 wymieniani w encyklopediach, inni w faktach historycznych, wielu w r\u00f3\u017cnych rankingach. W ka\u017cdym mie\u015bcie znajdziemy pomniki nale\u017c\u0105ce do osobisto\u015bci, kt\u00f3re w nich \u017cy\u0142y, tworzy\u0142y, przyczyni\u0142y si\u0119 do ich rozwoju. Rzadko ju\u017c wspomina si\u0119 i zwraca uwag\u0119 na osobowo\u015b\u0107, kt\u00f3ra przyczyni\u0142a si\u0119 do zachowania tradycji i \u015bwiadomo\u015bci regionu na S\u0142owacji.<\/p>\n\n\n\n

29.9.1920 urodzi\u0142 si\u0119 etnograf, kolekcjoner, dialektolog, pisarz, kolekcjoner, archiwista, muzeolog, ale tak\u017ce botanik i sadownik J\u00e1n Lazor\u00edk.<\/strong> Cz\u0142owieka, kt\u00f3ry zas\u0142uguje, przynajmniej w \u015bwiadomo\u015bci regionalnej, na uznanie, szacunek i pami\u0119\u0107.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Urodzony przed 100 lat temu<\/strong> w miejscowo\u015bci Torysa. Uko\u0144czy\u0142 pa\u0144stwowe gimnazjum i Instytut Nauczycielski w Preszowie. Pracowa\u0142 jako nauczyciel w miejscowo\u015bciach Vysok\u00e1, Brezovi\u010dka i Krivany, gdzie za\u0142o\u017cy\u0142 stacje hodowli owoc\u00f3w. Swoj\u0105 ponad 20-letni\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 zako\u0144czy\u0142 w Stacji Przyrodniczej w Szaryskich Michalanach, kt\u00f3ra w 1967 r. zosta\u0142a przeniesiona do Ogrodu Kolmana w Preszowie, do lokalizacji Pod Kalv\u00e1riou.
By\u0142 znany daleko i szeroko folklorysta, etnograf<\/strong> niestrudzony bojownik o tradycyjn\u0105 kultur\u0119 s\u0142owack\u0105. Jako osoba \u017cyj\u0105ca w zwi\u0105zku z natur\u0105, mia\u0142 wrodzon\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na jej postrzeganie w symbiozie ze sztuk\u0105 ludow\u0105. Akcentowane<\/strong>, \u017ce natura i sztuka ludowa to ten sam geniusz, ten sam cud r\u00f3\u017cnorodno\u015bci i kontrastu. <\/p>\n\n\n\n

I tak \u017cy\u0142. Uratowa\u0142 skarb narodowy.Szed\u0142 niestrudzenie<\/strong> ze skrzypcami pod pach\u0105, magnetofonem, kamer\u0105 i swoimi niezapomnianymi \u201escenariuszami\u201c od wioski do wioski, gdzie notowa\u0142 ludowe pie\u015bni, spisywa\u0142 narracje ludzi o \u017cyciu, bez wp\u0142ywu technologii. Udokumentowa\u0142 i zaszczepi\u0142<\/strong> Zapami\u0119ta\u0142 najstarszy j\u0119zyk ludzi w swoim regionie i zebra\u0142 niesamowit\u0105 liczb\u0119 artefakt\u00f3w kultury ludowej, kt\u00f3re uratowa\u0142 przed zniszczeniem i ostatecznie przekaza\u0142 muzeom, instytucjom naukowym lub gminom w przygotowaniu ich monografii. Przes\u0142ane przez<\/strong> W swojej tw\u00f3rczo\u015bci pisa\u0142 nie tylko o miejscowych zwyczajach, weselach, przes\u0105dach czy bajkach, ale tak\u017ce o dawnych rzemie\u015blnikach (stolarzach, piecarzach, sztukatorach, tynkarzach) i weteranach wojennych. Zapisane przez<\/strong> dokumenty i przedmioty o charakterze sakralnym i historyczno-artystycznym z notariat\u00f3w, parafii, dwor\u00f3w. Udokumentowane przez<\/strong> rzemios\u0142a, emigracji, majsterkowania, a przede wszystkim zbiera\u0142 wszystko, co stare i muzealnej jako\u015bci - narz\u0119dzia pracy, wyroby rzemie\u015blnicze i artystyczno-przemys\u0142owe, historyczne druki, oryginalne cz\u0119\u015bci stroj\u00f3w. Jest tego tak wiele, \u017ce akademik Mikul\u00e1\u0161 Mu\u0161inka powiedzia\u0142 kiedy\u015b:
\u201eTo, co J\u00e1n Lazor\u00edk zrobi\u0142 samodzielnie, bez \u017cadnego grantu na badania naukowe, mog\u0142oby by\u0107 prac\u0105 ca\u0142ej instytucji naukowo-badawczej, a dzia\u0142alno\u015b\u0107 takiej instytucji zosta\u0142aby uznana za bardzo udan\u0105\u201c.\u00a0<\/em><\/strong>Pomys\u0142 jest wspania\u0142y, a gdyby tak si\u0119 sta\u0142o, kto wie, jak by zareagowa\u0142.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

By\u0142 prawdziwym Dla Szaryszan<\/strong>, kt\u00f3ry stara\u0142 si\u0119 otworzy\u0107 drzwi do \u017cycia Shariste<\/strong> i inne dialekty. Dialekt Szarisza<\/strong> kochany i postrzegany jako zjawisko, kt\u00f3re wci\u0105ga ludzi w inny wymiar, w przestrze\u0144 cz\u0142owiecze\u0144stwa, ciep\u0142a, zainteresowania i p\u0142ci. Przyj\u0105\u0142 za sw\u00f3j cel zachowanie tego jakoDziedzictwo Sharis<\/strong>. Ceni\u0142 j\u0119zyki pisane jako konieczno\u015b\u0107, ale uwa\u017ca\u0142 je za sztuczne, poniewa\u017c postrzega\u0142 je jako ograniczony wyb\u00f3r s\u0142\u00f3w, podczas gdy dialekty oznacza\u0142y dla niego inno\u015b\u0107, r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 i cz\u0119sto twierdzi\u0142, \u017ce niekt\u00f3rych s\u0142\u00f3w nie mo\u017cna wyrazi\u0107 w j\u0119zyku s\u0142owackim. Na przyk\u0142ad, imperatywna forma s\u0142owarosn\u0105\u0107 ( dorasta\u0107),<\/strong> w Shar\u012b\u02bfah istnieje: \u201eroshni !\u201c<\/strong> \u00a0Por\u00f3wna\u0142 znikni\u0119cie dialekt\u00f3w jako takich do tragedii naturalnych, wygini\u0119cia niekt\u00f3rych gatunk\u00f3w zwierz\u0105t lub utraty warstwy ozonowej w atmosferze.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Od 1992 do 2015 r.opublikowa\u0142 24 ksi\u0105\u017cki<\/strong>, g\u0142\u00f3wnie w j\u0119zyku ojczystymDialekt Sharis<\/strong>, dokumentuj\u0105ce niezwykle trudne, ale bogate duchowo \u017cycie w przesz\u0142o\u015bci, z autentycznymi zdj\u0119ciami i nutami. Ka\u017cda ksi\u0105\u017cka jest skarbem i dokumentacj\u0105 regionu \u0160ari\u0161<\/strong>, napisana w oryginalnym dialekcie Sharis, jest warto\u015bci\u0105, kt\u00f3ra b\u0119dzie trwa\u0107, powracaj\u0105c do czas\u00f3w przodk\u00f3w i ukazuj\u0105c pi\u0119kno tego \u015bpiewnego dialektu. Muzeum Regionalne w Preszowie<\/strong> opublikowa\u0142 pi\u0119\u0107 tytu\u0142\u00f3w szaryskich zwyczaj\u00f3w ze swojego funduszu w edycji Duchowe Per\u0142y Dialektu Szaryskiego. Jego prace s\u0105 nadal w sprzeda\u017cy i dost\u0119pne w Muzeum Regionalne w Preszowie, Miejskie Centrum Informacji w Preszowie i Urz\u0105d Miejski w Krywa\u0144sku.
<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Uzyskano szereg tr\u00f3jwymiarowych obiekt\u00f3w z zakresu tradycyjnej kultury ludowej Muzeum Regionalne w Preszowie<\/strong> s\u0105 obecnie cz\u0119\u015bci\u0105 kolekcji etnograficznej J\u00e1na Lazor\u00edka i jego sta\u0142ej ekspozycji etnograficznej. Muzeum zrealizowa\u0142o pi\u0119\u0107 tematycznych wystaw objazdowych. Ostatnia z nich, Pieczenie chleba w fotografii Jana Lazorika<\/strong>, by\u0142 wk\u0142adem w jego przedwczesne urodziny. Zosta\u0142a przygotowana przez Muzeum Regionalne w Preszowie przy wsparciu finansowym gminy Krivany. V\u00a0 Centrum Kultury Ludowej i Rzemios\u0142a w Krivanach<\/strong> W zaadaptowanym kamiennym spichlerzu znajduje si\u0119 zainstalowana wystawa z autentycznymi fotografiami z epoki i opracowaniem tekstowym ilustruj\u0105cym pierwotn\u0105 funkcj\u0119 poszczeg\u00f3lnych eksponat\u00f3w \/ m\u0142ocarnie, czyszczarki do zbo\u017ca, siewniki itp. Unikatowe zdj\u0119cia obejmuj\u0105 nieistniej\u0105ce ju\u017c obiekty, kt\u00f3re w przesz\u0142o\u015bci stanowi\u0142y integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zagrody lub wsi. Opr\u00f3cz spichlerzy i stod\u00f3\u0142 by\u0142y to g\u0142\u00f3wnie m\u0142yny, kt\u00f3re ko\u0144czy\u0142y cykl produkcji chleba przed jego wypiekiem.<\/p>\n\n\n\n


J\u00e1n Lazor\u00edk<\/strong> zmar\u0142 30 sierpnia 2015 r., na kilka tygodni przed uko\u0144czeniem 95 lat.podzielony in memoriam Pribinov krzy\u017c II. klasa<\/strong> \u201eza wyj\u0105tkowe zas\u0142ugi dla rozwoju kulturalnego Republiki S\u0142owackiej w dziedzinie sztuki ludowej i folkloru\u201c<\/p>\n\n\n\n


\u201eWielko\u015b\u0107 cz\u0142owieka le\u017cy w jego my\u015bleniu\u201c.\u201c<\/em> powiedzia\u0142 francuski pisarz i filozof chrze\u015bcija\u0144ski Blaise Pascal. J\u00e1n Lazor\u00edk by\u0142 niew\u0105tpliwie wielkim cz\u0142owiekiem w regionie Szarisza.<\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Wyb\u00f3r najwa\u017cniejszych moment\u00f3w z jego tw\u00f3rczo\u015bci, a tak\u017ce z jego \u017cycia i my\u015bli do przemy\u015blenia:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  • Zebrano wi\u0119cej jak 270!<\/strong> obra\u017aliwe nazwy na m\u0119ski<\/strong> ? Jako \u015bliski, mirdajryczny olbrzym? A \u201etylko\u201c 60<\/strong> obra\u017aliwe \u017ce\u0144skie imiona? Jak roch\u013ea, pisku\u013ea, lap\u0161tiga (\u017ar\u00f3d\u0142o: ksi\u0105\u017cka Humor- prawdziwe obrazki z dawnych \u201cdzedzini\u201c 1. a 2. cz\u0119\u015b\u0107 - J\u00e1n Lazorik(2006)<\/li>\n\n\n\n
  • Kiedy straci\u0142 swoje notatki i nie m\u00f3g\u0142 pogodzi\u0107 si\u0119 ze strat\u0105. Napisa\u0142 babe Vange<\/strong>, bu\u0142garskiej niewidomej wr\u00f3\u017cbitki, aby sprawdzi\u0107, czy mog\u0142aby mu pom\u00f3c znale\u017a\u0107 notatnik z jego zapiskami. Wr\u00f3\u017cka odpowiedzia\u0142a, \u017ce nie mo\u017ce mu pom\u00f3c ani doradzi\u0107, poniewa\u017c zeszyt spad\u0142 na ziemi\u0119...<\/li>\n\n\n\n
  • Dr\u0119czyli go s\u0142owami, je\u015bli kto\u015b powiedzia\u0142, \u017ce pewne - wy\u017csze - stany umys\u0142u nie mog\u0105 by\u0107 wyra\u017cone w dialekcie<\/strong>, lub \u017ce dialekt nie ma dzisiejszych termin\u00f3w literackich, takich jak wra\u017cenie, koncepcja, wyobra\u017ania, znaczenie.<\/li>\n\n\n\n
  • Mia\u0142 nadziej\u0119, \u017ce im wi\u0119cej czasu minie, tym pomniki b\u0119d\u0105 rzadsze, bardziej podziwiane.<\/strong> Sta\u0142o si\u0119 wr\u0119cz przeciwnie. Twierdzi\u0142, \u017ce nar\u00f3d karmi\u0142 si\u0119 materializmem i obco\u015bci\u0105, tubylcy wstydzili si\u0119 swojego ojczystego j\u0119zyka, a dzieci powoli stawa\u0142y si\u0119 nie\u015bwiadome, \u017ce ich przodkowie tu byli.<\/li>\n\n\n\n
  • Jako nauczyciel j\u0119zyka s\u0142owackiego codziennie \u017cali\u0142 si\u0119 swoim uczniom, \u017ce musz\u0105 uczy\u0107 si\u0119 wielu nienaturalnych rzeczy. Zastanawia\u0142 si\u0119, dlaczego ziarno jest zapisywane przez mi\u0119kkie i, ale zio\u0142o przez ypsilon, podobnie jak s\u0142owa quadrille i quadrille<\/strong>. Dlatego uwa\u017ca\u0142 j\u0119zyk s\u0142owacki i jego pisowni\u0119 za jedne z najtrudniejszych na \u015bwiecie i chcia\u0142 raz na zawszeygumovat od s\u0142owackiej pisowni znienawidzonego ypsilon<\/strong>. W 1967 r. by\u0142 na spotkaniu w Instytucie Lingwistycznym S\u0142owackiej Akademii Nauk. Wr\u00f3ci\u0142 z wiadomo\u015bci\u0105, \u017ce ypsilon zostanie ostatecznie zniesiony. Tak si\u0119 jednak nie sta\u0142o.<\/li>\n\n\n\n
  • \u201c ...ludzko\u015b\u0107 mo\u017ce uratowa\u0107 si\u0119 tylko \u017cyj\u0105c zgodnie z natur\u0105, jej prawami, zachowuj\u0105c r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 jako zasad\u0119 stworzenia i sens \u017cycia...\u201c.\u201c\u00a0<\/em> ( J\u00e1n Lazor\u00edk)<\/li>\n\n\n\n
  • \u201e(...) to dzi\u0119ki czci cz\u0142owiek odr\u00f3\u017cnia si\u0119 od zwierz\u0119cia....\u201c.\u201c<\/em> (J\u00e1n Lazor\u00edk)<\/li>\n\n\n\n
  • \u201cNikt nigdy nie sta\u0142 si\u0119 pi\u0119kniejszy poprzez zmian\u0119 twarzy\u201c.\u201c<\/em> (J\u00e1n Lazor\u00edk)<\/li>\n\n\n\n
  • \u201e tak jak natura modyfikuje swoje ma\u0142e ptaszki, kraby i \u017cuczki - ale jest takie pole, \u017ce ka\u017cdy kwiatek jest inny, a je\u015bli tarasy s\u0105 modami na jednym panelu, jedna moda, jedna pop-muzyka, jeden j\u0119zyk pisany si\u0119 zmienia - nie ma po co \u017cy\u0107, uczy\u0107 si\u0119, o Bo\u017ce nasz, kto uratuje ten og\u0142upia\u0142y \u015bwiat?!\u201c<\/em> (J\u00e1n Lazor\u00edk)
    <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

    <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    ...\u201caby sa \u010dlovek pr\u00e1ve \u00factou odli\u0161oval od zviera\u0165a....\u201c Ka\u017ed\u00fd n\u00e1rod ma svojich velik\u00e1nov, ktor\u00ed sa...<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":177,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-171","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-novinky"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/171","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=171"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/171\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4473,"href":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/171\/revisions\/4473"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/177"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=171"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=171"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=171"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}