{"id":2055,"date":"2020-06-02T08:25:15","date_gmt":"2020-06-02T07:25:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/historia\/mesto-velky-saris\/"},"modified":"2020-06-02T08:25:15","modified_gmt":"2020-06-02T07:25:15","slug":"mesto-velky-saris","status":"publish","type":"historia","link":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/historia\/mesto-velky-saris\/","title":{"rendered":"Miasto Wielki Szarysz"},"content":{"rendered":"<p>Ve\u013ek\u00fd \u0160ari\u0161 (niem. Gro\u00df-Scharosch, w\u0119g. Nagys\u00e1ros) s\u0105siaduje z gminami Gregorovce i \u0160ari\u0161sk\u00e9 Micha\u013eany, od wschodu z gmin\u0105 Fintice, a od zachodu z gminami Medzany, Mal\u00fd \u0160ari\u0161 i od po\u0142udnia z miastem Presz\u00f3w. Jego powierzchnia wynosi 25,73 km2 (2573 ha). Przez miasto przep\u0142ywa rzeka Torysa.<br>Opieraj\u0105c si\u0119 na obecnym stanie wiedzy, pocz\u0105tki osadnictwa w \u015brodkowym regionie Szarisza umieszczamy w m\u0142odszej cz\u0119\u015bci \u015brodkowego paleolitu. Opieramy si\u0119 na kamiennych narz\u0119dziach odzyskanych ze stanowiska Biko\u0161 V, kt\u00f3re maj\u0105 od 60 000 do 80 000 lat. S\u0105 to pierwsze dowody na obecno\u015b\u0107 cz\u0142owieka neandertalskiego w regionie \u0160ari\u0161.<br><em><strong>Pierwsza pisemna wzmianka<\/strong><\/em>\u00a0o mie\u015bcie si\u0119ga roku\u00a0<strong><em>1217<\/em>.<\/strong>\u00a0Ve\u013ek\u00fd \u0160ari\u0161 najwyra\u017aniej istnia\u0142 jeszcze przed pierwszymi pisemnymi zapisami na poziomie wsi, prawdopodobnie z oddzielnymi parafiami. (Koszyce zosta\u0142y za\u0142o\u017cone w 1230 r., Bardej\u00f3w w 1241 r., Presov w 1247 r., Sabinov w 1248 r., Lewocza w 1249 r.). W 2017 roku miasto \u015bwi\u0119towa\u0142o\u00a0<em><strong>800 lat<\/strong><\/em>.<br>Na\u00a0<em><strong>28 stycznia 1299 r.<\/strong><\/em>\u00a0Kr\u00f3l w\u0119gierski Andrzej III przyzna\u0142 Sasom (Niemcom) osiedlonym w Wielkim Szaryszu, Preszowie i Sabinowie pewne prawa.\u00a0<em><strong>prawa wolnych miast kr\u00f3lewskich<\/strong><\/em>. Oznacza\u0142o to, \u017ce wszyscy mieszka\u0144cy Wielkiego Szarisza (nie tylko Sasi, ale tak\u017ce ludno\u015b\u0107 w\u0119gierska i s\u0142owacka) zostali zwolnieni z op\u0142at i podatk\u00f3w, przekazani staro\u015bcie szaryskiemu i kasztelanowi zamku w Szariszu i przestali podlega\u0107 ich jurysdykcji. Nie podlegali ju\u017c tak\u017ce obowi\u0105zkowi s\u0142u\u017cby wojskowej. Jedynym obowi\u0105zkiem miasta by\u0142o p\u0142acenie w\u0142adcy 150 marek srebra rocznie. Ten moment pokazuje wa\u017cn\u0105 pozycj\u0119 i si\u0142\u0119 ekonomiczn\u0105 miasta ju\u017c w tym czasie.<br>Czynnikiem decyduj\u0105cym o powstaniu osady by\u0142o\u00a0<em>wa\u017cne skrzy\u017cowanie szlak\u00f3w handlowych<\/em>, \u0142\u0105cz\u0105ca Ba\u0142kany z polskim Ba\u0142tykiem (Szlak Solny), a w kierunku E-W by\u0142a to droga \u0142\u0105cz\u0105ca Halicz ze Spiszem. Wielki Szarysz rozwin\u0105\u0142 si\u0119 jako typowy podzamek.<\/p>\n\n\n\n<p>Ve\u013ek\u00fd \u0160ari\u0161 wraz z najbli\u017csz\u0105 okolic\u0105 znajduje si\u0119 w po\u0142udniowo-wschodniej cz\u0119\u015bci jednostki geomorfologicznej regionu mi\u0119dzywala Spi\u0161sko-Sari\u0161skiego w jego podjednostce \u0160ari\u0161sk\u00e9 podolie z \u0160ari\u0161sk\u00fdm vrchem (wzg\u00f3rzem Szaryskim). Na obszarze Wielkiego Szarisza bardziej znacz\u0105cymi g\u00f3rami s\u0105 nadal <strong>\u0160ari\u0161sk\u00e1 hora (419 m n.p.m.), D\u00fabrava (493,1 m n.p.m.), Biko\u0161 (Bukovina 378,6 m n.p.m.) i Okruhliak (390,6 m n.p.m.).<\/strong>). W szerszej okolicy (ju\u017c poza chot\u00e1r) Ve\u013ek\u00fd \u0160ari\u0161 jest najwy\u017cszym punktem\u00a0<strong>Str\u00e1\u017e (739 m n.p.m.) i Lys\u00e1 Str\u00e1\u017e (696,4 m n.p.m.).<\/strong><br>Osi\u0105 terytorium jest rzeka Torysa, tworz\u0105ca szerok\u0105 dolin\u0119 z kilkoma rozga\u0142\u0119ziaj\u0105cymi si\u0119 ramionami. Wa\u017cniejszymi dop\u0142ywami z prawej strony s\u0105 potoki Pajtovsk\u00fd i \u0160ari\u0161sk\u00fd. Z lewej strony p\u0142ynie Dzikov.<\/p>","protected":false},"featured_media":1172,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"kategoria-poi":[105,104],"lokalita":[28],"sezona-poi":[],"trvanie-vyletu":[],"class_list":["post-2055","historia","type-historia","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","kategoria-poi-historia","kategoria-poi-mesta","lokalita-presov-a-okolie"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v26.3 (Yoast SEO v26.8) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Mesto Ve\u013ek\u00fd \u0160ari\u0161 - OOCR \u0160ari\u0161<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/historia\/mesto-velky-saris\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Mesto Ve\u013ek\u00fd \u0160ari\u0161\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ve\u013ek\u00fd \u0160ari\u0161 (nem. Gro\u00df-Scharosch, ma\u010f. Nagys\u00e1ros) sused\u00ed s obcou Gregorovce a \u0160ari\u0161sk\u00e9 Micha\u013eany, na v\u00fdchode...\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/historia\/mesto-velky-saris\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"OOCR \u0160ari\u0161\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.regionsaris.sk\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Velky-Saris-600x400-1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"600\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"400\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"2 minuty\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.regionsaris.sk\/historia\/mesto-velky-saris\/\",\"url\":\"https:\/\/www.regionsaris.sk\/historia\/mesto-velky-saris\/\",\"name\":\"Mesto Ve\u013ek\u00fd \u0160ari\u0161 - OOCR \u0160ari\u0161\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.regionsaris.sk\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.regionsaris.sk\/historia\/mesto-velky-saris\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.regionsaris.sk\/historia\/mesto-velky-saris\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.regionsaris.sk\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Velky-Saris-600x400-1.jpg\",\"datePublished\":\"2020-06-02T07:25:15+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.regionsaris.sk\/historia\/mesto-velky-saris\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.regionsaris.sk\/historia\/mesto-velky-saris\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/www.regionsaris.sk\/historia\/mesto-velky-saris\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/www.regionsaris.sk\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Velky-Saris-600x400-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.regionsaris.sk\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Velky-Saris-600x400-1.jpg\",\"width\":600,\"height\":400},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.regionsaris.sk\/historia\/mesto-velky-saris\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Domov\",\"item\":\"https:\/\/www.regionsaris.sk\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Hist\u00f3ria regi\u00f3nu\",\"item\":\"https:\/\/www.regionsaris.sk\/historia-regionu\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Mesto Ve\u013ek\u00fd \u0160ari\u0161\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.regionsaris.sk\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.regionsaris.sk\/\",\"name\":\"OOCR \u0160ari\u0161\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.regionsaris.sk\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Mesto Ve\u013ek\u00fd \u0160ari\u0161 - OOCR \u0160ari\u0161","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/historia\/mesto-velky-saris\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Mesto Ve\u013ek\u00fd \u0160ari\u0161","og_description":"Ve\u013ek\u00fd \u0160ari\u0161 (nem. Gro\u00df-Scharosch, ma\u010f. Nagys\u00e1ros) sused\u00ed s obcou Gregorovce a \u0160ari\u0161sk\u00e9 Micha\u013eany, na v\u00fdchode...","og_url":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/historia\/mesto-velky-saris\/","og_site_name":"OOCR \u0160ari\u0161","og_image":[{"width":600,"height":400,"url":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Velky-Saris-600x400-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"2 minuty"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/historia\/mesto-velky-saris\/","url":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/historia\/mesto-velky-saris\/","name":"Mesto Ve\u013ek\u00fd \u0160ari\u0161 - OOCR \u0160ari\u0161","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/historia\/mesto-velky-saris\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/historia\/mesto-velky-saris\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Velky-Saris-600x400-1.jpg","datePublished":"2020-06-02T07:25:15+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/historia\/mesto-velky-saris\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.regionsaris.sk\/historia\/mesto-velky-saris\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/historia\/mesto-velky-saris\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Velky-Saris-600x400-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Velky-Saris-600x400-1.jpg","width":600,"height":400},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/historia\/mesto-velky-saris\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Domov","item":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Hist\u00f3ria regi\u00f3nu","item":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/historia-regionu\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Mesto Ve\u013ek\u00fd \u0160ari\u0161"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/#website","url":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/","name":"OOCR \u0160ari\u0161","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/historia\/2055","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/historia"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/historia"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1172"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2055"}],"wp:term":[{"taxonomy":"kategoria-poi","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/kategoria-poi?post=2055"},{"taxonomy":"lokalita","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/lokalita?post=2055"},{"taxonomy":"sezona-poi","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/sezona-poi?post=2055"},{"taxonomy":"trvanie-vyletu","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.regionsaris.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/trvanie-vyletu?post=2055"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}